Pierre Restany
The electric Non-Being (available also in French and German)
A critical note for Costis' exhibition "Foudre, Keravnos, Lightning" at J. et J. Donguy art gallery in Paris, February 1992
The electric non-being
Costis continues his adventure with simulacrums, today it leads to the atmospheric electric universe and the referential, allusive and poetical consequences which such an intrusion implies.It is obviously an intrusion to enter the domain of lightning and thunder. Costis identifies with Prometheus, he appropriates fire and shapes it according to his wishes. The results are fascinating. Lightning defines itself as an electrical output in the atmosphere. It can be distinguished by the quality of its brightness. It can be sinuous, arborescent or even form a system of halos as heat waves do. Lightning, according to Costis, is in every way synthetic. It is mental because it belongs to probabilities of the elaboration of an electronic programme, its random emergence is akin to the same probability in perception that we are able to acknowledge as on this copper sheet on which the light of the electronic output is engraved. The probability of the image is conceived by us as a demonstration of non-being - as opposed to being. According to Hegel’s definition, non-being is the intermediate position between being and nothingness which relieves the hypertrophy of the "self" and creates a random openness to fanciful poetry, to rational speech. LCostis’ fantasy is always recuperated under the sign of 3=1. It is no longer simulacrums of faces that are challenged, but electric alternances. Costis’ recent work called 3=1 stages linear elements forming with tremors a visual and illuminating trinity. Fantasy, is also an explosive game, a game with thunder, a game with all the spectacular elements in an ethereal fire. I think that Costis’ behaviour is a profession of great modesty regarding the problem he is confronting. And in some way, this modesty identifies with a certain exorcism. The sky’s anger doesn’t start in vain and one doesn’t risk playing with lightning for no reason. And I don’t think that Costis - primary technology helped him tame lightning - draws a vain glory of it. I have never felt so strongly such respect toward manipulated energy containing such a fundamental discourse. Costis knows very well that he can overtake this energy from the sky and the cosmos to assimilate and integrate it in a poetical discourse. He also knows that he isn’t the owner, he is only the inspired «renter» who acknowledges this invisible cosmic and nevertheless omnipresent energy that surrounds us. Being aware that energy is the basis of every expression of language and most of all the basis of all the criteria of definition, of sensitivity- acts autonomously. This sensitivity which is ours, and the demonstration of our identity is only a minute part in cosmic energy. Once again it is lent to us, we don’t own it. So we are responsible for that loan and it is the quality of responsibility in our awareness that Costis wants to underline permanently with the expression of his electrical language. I think there is in this attitude a great love of humanity, and a great hope regarding the great alchemy of the world with its redemption and salvation. According to traditional alchemy lightning occurs at the term of the igneous way, the determining element in the planetary salvation and the philosophers’ stone, the demonstration announcing the catalysis by fire changing lead into gold and producing the world’s final salvation. We are no doubt too rational as we only notice in this electric approach the search of a poetical and probably illusory Grail. But this kind of illusion is particularly necessary for us, it helps us live, without giving us false illusions of being better. All of Costis’ exhibition appears as a great metaphor of energy. A metaphor with enough symbolical references for it to open on to a moral universe. A moral metaphor is a parable. Costis’ imagination is a double parable in the physical sense of the term : the brightness of lightning itself. And in a moral sense all these works resemble fables, and like all fabulous parables, they point to the morality of the being. This concept of being is not imposed on us in the name of good and bad manicheism, on the contrary it is left loose, as the process of a thought. This is so true that this recall to essential consciousness is a second degree recall which actually appears only with the photos of Costis’ sculptures : these sculptures - which are concave mirrors on stems - are responsible for the electrical output, and what they reveal to a bare eye is lightning with linear winding accompanied by the sound of thunder but nothing more. The photo of the lightning-event releases a dialectic component of this essential phenomenon : the reverberation of the electric light, a sky-blue reverberation which is the homothetic projection of the fleeting trace of the created lightning. Dualism, dear to the nature of the Greek sculptor, is recognised at the same time as the confession of a truth which belongs more to existence than to essence itself. Being can only be conceived in relation to non-being.
Pierre Restany, 1992
Το Ηλεκτρικό Μη-Είναι
Ο Κωστής, προεκτείνοντας την περιπέτεια των ομοιωμάτων, ανοίγεται σήμερα στον κόσμο του αέρινου ηλεκτρισμού, με όλες τις σχετικές αναφορές, αλληγορικές και ποιητικές που μια τέτοιου είδους κατάκτηση συνεπάγεται. Η είσοδος μέσα στον κόσμο της αστραπής, του κεραυνού και της βροντής, αποτελεί προφανώς κατάκτηση. Ο Κωστής γίνεται προμηθεϊκός παίρνει τη φωτιά και την αποτυπώνει με το δικό του τρόπο. Τα αποτελέσματα είναι σαγηνευτικά. Η αστραπή προσδιορίζεται ως ηλεκτρική εκκένωση μέσα στην ατμόσφαιρα, την ξεχωρίζουμε απ' την ποιότητα της ίδιας της λάμψης της. Μπορεί να είναι φιδωτή, δεντροειδής, να συγκροτεί ένα σύστημα ως άλως, όπως οι αστραπές της ζέστης. H αστραπή του Κωστή είναι μια αστραπή συνθετική μ' όλες τις έννοιες του όρου. Είναι νοητική, στο μέτρο μάλιστα όπου συμμετέχοντας στη δυνατότητα επεξεργασίας ενός ηλεκτρονικού προγράμματος, η ανάδυση σε σχηματισμούς αυτοσχέδιους αποτελεί μέρος της ίδιας δυνατότητας αντίληψης, στο βαθμό που είμαστε ικανοί να την αποδεχτούμε ως τέτοια, πάνω σ' αυτή την τετραγωνισμένη επιφάνεια από χαλκό στην οποία συγκεντρώνονται για να καταγραφούν οι λάμψεις των ηλεκτρονικών εντάσεων. Εκλαμβάνουμε τη δυνατότητα της εικόνας σαν εκδήλωση του μη-είναι σε συσχετισμό με το είναι. Το μη είναι μέσα στον εγελειανό προσδιορισμό του όρου, η ενδιάμεση δηλαδή εκείνη κατάσταση ανάμεσα στο είναι και το τίποτα, που επιτρέπει να ανακουφιστεί η υπερτροφία του εγώ και να δημιουργήσει έτσι το αυτοσχεδιαζόμενο μεγάλο άνοιγμα, προς την ποίηση, προς τον oρθό λόγo, μέσα στο φαντασιακό. Στο έργο του Κωστή οικειοποιούμαστε τη φαντασία πάντοτε από τη σημασειοδότηση του 3=1. Σήμερα δεν είναι ομοιώματα προσώπων που επανεξετάζει, αλλά με απόλυτη ακρίβεια ηλεκτρικές εναλλαγές. Το εν λόγω έργο του Κωστή που φέρει τον τίτλο 3=1 αξιοποιεί γραμμικά στοιχεία που με τις δονήσεις τους και τα μηνύματά τους, συνιστούν μια οπτική και φωτεινή τριάδα. Η φαντασία, βρίσκεται ακόμα στο παιχνίδι με τις εκρήξεις, στο παιχνίδι με τη βροντή, στο παιχνίδι με όλα τα θεαματικά στοιχεία της φωτιάς και του αιθέρα. Πιστεύω πως αυτή η συμπεριφορά του Κωστή είναι ομολογία απέραντης μετριοφροσύνης σε σχέση με το πρόβλημα που αντιμετωπίζει. Και κατά κάποιο τρόπο, αυτή η μετριοφροσύνη ταυτίζεται με την πρακτική ενός ορισμένου εξορκισμού. Δεν επισύρει κανείς την οργή του ουρανού και δεν παίζει με το αστροπελέκι για το τίποτα. Και δεν πιστεύω ότι ο Κωστής, στον οποίο η βασική τεχνολογία της ηλεκτρονικής επέτρεψε να καθυποτάξει την αστραπή, αποσπά απ' τα ίδια του τα έργα μια δόξα καταχρηστική. Ποτέ δεν ένοιωσα με τρόπο τόσο δυνατό, μπροστά στην έκφραση ενός τόσο θεμελιακού λόγου, ένα τέτοιο συναίσθημα σεβασμού για την ενέργεια, την οποία κάποιος χειρίζεται. Ο Κωστής ξέρει πολύ καλά πως αυτή την ενέργεια, που είναι αυτή του ουρανού και του σύμπαντος, μπορεί να την κατακτήσει για να την εντάξει και να την ενσωματώσει σε ένα προσωπικό ποιητικό λόγο. Όμως, γνωρίζει επίσης, πως δεν είναι ιδιοκτήτης και ότι δεν είναι παρά ο εμπνευσμένος κι ευγνώμων ένοικος αυτής της αόρατης συμπαντικής ενέργειας που είναι παρ' όλα αυτά πανταχού παρούσα μέσα στον χώρο που μας περιβάλλει. Το γεγονός του ότι είναι συνειδητός πως η ενέργεια είναι βάσις κάθε μορφής έκφρασης και κυρίως βάσις κάθε κριτηρίου για τον ορισμό της ευαισθησίας, δρα αυτόνομα. Αυτή η ευαισθησία που είναι η δική μας και η εκδήλωση της δικής μας ταυτότητας, δεν είναι παρά ελάχιστο τμήμα της συμπαντικής ενέργειας. Ακόμα μια φορά, μας δανείζεται, δεν είμαστε ιδιοκτήτες της. Είμαστε λοιπόν υπεύθυνοι αυτού του δανείου κι αυτήν ακριβώς την ποιότητα της υπευθυνότητας της συνείδησης ο Κωστής υπογραμμίζει συνεχώς μέσα από την έκφραση της ηλεκτρικής του γλώσσας. Πιστεύω πως βρίσκεται μέσα σ' αυτή τη στάση μια μεγάλη αγάπη για την ανθρωπότητα και μια πολύ μεγάλη ελπίδα λύτρωσης κι απελευθέρωσης της μεγάλης αλχημείας του κόσμου. Η παράδοση της αλχημείας θέτει τον κεραυνό στο απόγειο του πύρινου δρόμου, το προσδιοριστικό στοιχείο της εσωτερικής φωνής της αποκατάστασης και της φιλοσοφικής λίθου, η προειδοποιητική παρουσία φωτιάς σαν καταλύτη που μεταβάλλει το μολύβι σε χρυσάφι και που υλοποιεί την ύστατη σωτηρία του κόσμου. Είμαστε αναμφίβολα πολύ ρεαλιστές αν σ' αυτό το ηλεκτρικό διάβημα βλέπουμε μόνον μια ποιητική Λυδία λίθο και που είναι αναμφίβολα οραματική. Όμως αυτού του είδους τα οράματα μας είναι ιδιαίτερα απαραίτητα γιατί μας βοηθούν να ζήσουμε, χωρίς ωστόσο να μιας δίνουν υπερβολικές ευκαιρίες για να πιστεύουμε πως είμαστε καλύτεροι από αυτό που είμαστε. Το σύνολο της έκθεσης του Κωστή παρουσιάζεται έτσι σαν μια μεγάλη μεταφορά της ενέργειας. Μεταφορική έννοια της ενέργειας με τόσα συμβολικά σημεία αναφοράς που ανοίγεται στον κόσμο της ηθικής. Μια ηθική μεταφορά συνιστά παραβολή. Η φαντασία του Κωστή είναι διπλά παραβολική, με την κυριολεκτική έννοια του όρου, μέσα στην ίδια τη λάμψη αυτών των αστραπών και με ηθική έννοια, κάθε ένα από τα έργα του μοιάζουν με μύθο κι όπως όλες οι μυθικές παραβολές καταλήγουν σε μια ηθική του όντος. Αυτός ο στοχασμός για το ον δεν μας επιβάλλεται εξ ονόματος ενός μανιχαϊσμού του καλού και του κακού, αντίθετα, εναποτίθεται στην ελεύθερη επιλογή μας, ως θέμα στοχασμού. Αυτό είναι τόσο αλήθεια ώστε αυτή η ανάκληση στη θεμελιακή συνείδηση, είναι μια ανάκληση δευτέρου βαθμού, που δεν εμφανίζεται εξάλλου παρά μόνον μέσα απ' τη φωτογραφία αστραπηβόλων γλυπτών του Κωστή: αυτά τα γλυπτά, που αποτελούνται από κοίλους καθρέφτες ορθωμένους πάνω σε στήλες είναι υπεύθυνα για την εκπομπή της ηλεκτρικής έντασης κι αυτό που παρουσιάζουν στο γυμνό μάτι είναι την αστραπή στην ελικοειδή της γραμμικότητας, συνοδευόμενη από τον θόρυβο της βροντής - αυτό είναι όλο. Η φωτογραφία του γεγονότος-αστραπή ανασυστήνει τη διαλεκτική συνιστώσα αυτού του ουσιαστικού φαινομένου. Η αντανάκλαση της ηλεκτρικής λάμψης, βαθειά κυανή ανταύγεια, που είναι η ομοθετική προβολή του ίχνους της φευγαλέας εγγραφής της αστραπής. Συναντάμε πάλι εδώ, τον προσφιλή στη διαλεκτική φύση του Έλληνα γλύπτη, δυαδισμό, ταυτόχρονα με την ομολογία μιας αλήθειας που ανήκει περισσότερο στην τάξη της ύπαρξης παρά της ουσίας. Το είναι δεν γίνεται αντιληπτό παρά σε λειτουργία με το μη είναι.
Pierre Restany
Παρίσι, Φεβρουάριος 1992
Μετάφραση: Κ. Παπαϊακώβου
P i e r r e R e s t a n y texts on Costis work. GR. - F. - EN.- DE., Paris, 13 October 1994.
Το ηλεκτρικό πεδίο και το μυστικό του | The electric field and its secret | Das elektrische Feld und sein Geheimnis | Le champ électrique et son secret
LE CHAMP ELECTRIQUE ET SON SECRET
Costis poursuit son voyage aérien sur la métaphore de la foudre : aujourd'hui peut-être le champ en est-il plus explicite.
C'est en effet, du champ électrique dont il s'agit c'est-à-dire d'un espace délimité par l'éveil de la conscience et la surprise conséquente.
La foudre marque au sein de la progression sonore du tonnerre le stade culminant et la marque essentielle de cette conscience d'être.
La foudre peut se manifester à tout moment une fois qu'elle a été annoncée par le roulement caractéristique du tonnerre : son apparition
s'affirme comme la conclusion de l'attente qui en résulte. Elle est la marque et en même temps le calmant de l'angoisse existentielle
dans les objets que nous présente aujourd'hui Costis et que je n'hésiterai pas à appeler des objets philosophiques ou plutôt existentiels.
La foudre est très clairement assignée en tant que phénomène ontologique.
Le non-être se répercute dans le moi et tout le talent de l'artiste réside dans son ingéniosité à capter ce moment délicat,
où tout se passe quand l'éclair se produit en manifestant son éclat.
"Eclat-Eclair" : tel est le titre du dernier poème de Costis qui illustre avec une clairvoyance sans appel cette notion de la disponibilité
de l'être à s'identifier au moment le plus aigu de sa prise de conscience.
Il s'agit là vraiment d'un exercice existentiel dans le sens le plus mental et spirituel de la parole.
Le phénomène dans la portée humaine que lui donne Costis relève très profondément de la morale laïque : une gymnastique de l'être
par rapport au champ électrique, c'est-à-dire à la nature électrique de l'univers.
Ce que Costis cherche à nous prouver à travers les différents dispositifs de sa création, c'est cette possibilité à la fois déterminée et infinie
à laquelle la nature du ciel et de la terre nous renvoie : notre propre révélation à nous-mêmes.
Tout l'art de Costis réside dans cet instant de vérité plus organique que nature qu'il offre à nous tous sans exception dans l'espace d'un regard
tourné vers le ciel. Car dans les machines électroniques que Costis place dans ses oeuvres, il n'y a pas seulement la présence de la foudre,
mais aussi sons corollaire implicite, la référence au ciel et à notre vision, un ciel qui n'a pas de limite dimensionnelles et qui peut se résumer
dans l' explosion d'un éclair entre une cathode et une anode, entre deux points de référence électrique.
Le procédé de Costis est globalisant, à l'envergure de son imagination conceptuelle. La marque de la foudre dans le ciel est bien évidemment
une métaphore intrinsèquement poétique et elle peut prendre tous les supports, un labyrinthe, la poussière de marbre ou de terre,
les fragments de bronze ou de fer, la lave, un champ pictural revisité. L'important de l'enjeu réside dans la dialectique la plus simple du phénomène
naturel, le cheminement de la foudre, entre des corps conducteurs et leurs contraires rebelles à la diffusion du flux électrique.
Ainsi la foudre de Costis est inséparable du fragment du ciel au sein duquel elle apparaît et se répercute. Mais ce fragment de ciel est
la prolongation même de la métaphore du feu électrique : impalpable, invisible, elle se situe entre la foudre elle-même et son espace d'inscription matérielle,
qui est la poussière de bronze, la surface picturale ou l'espace entre deux points sensibles. Cette pellicule de ciel, si je puis dire, transcende donc la métaphore
dont elle fait intégralement partie et se présente comme une zone de sensiblité immatérielle, indissociable de la foudre.
La foudre chez Costis crée son environnement spirituel. C'est donc une équation double, foudre plus vide, que Costis nous donne à pressentir dans le champ électrique.
L'opération comme on le voit est riche de sens. Non seulement Costis, le mage, convoque la foudre, mais en même temps il enrichit le champ électrique de toutes
les connotations d'un vide plein où l'énergie se diffuse librement. Cette énergie vitale est la marque-même de la sensibilité. Cette sensibilité qui se trouve
indissolublement liée à la foudre en est le champ nautrel d'expansion et de communication. La foudre apparait comme un phénomène compact et total
dans sa manifestation à la fois visible et sensible.
Dans son intervention fulgurante, le feu électrique devient symbole au moment même de son apparition.
Ce que Costis nous donne à voir, c'est la symbolique du feu à l'état pur. Et il rejoint par là le grand message alchimique d'Yves Klein.
Costis sait qu'au coeur du vide il y a des feux qui brûlent. Il n'a pas hésité à emprunter la voie ignée pour les rechercher, car cet immense effort d'intuition
introspective en vaut la peine. Au coeur du grand vide du ciel, il y a des feux qui brillent et il y a aussi des feux qui brûlent. C'est sur la dialectique de la combustion
et de la lumière que Costis a basé le message poétique et humain de sa métaphore.
Ce n'est pas la foudre qui brûle qui nous appelle à mieux vivre : c'est bien celle qui brille, celle de l'éclat de l'éclair.
La manifestation de Costis se présente donc bien comme une exposition d'objets philosophiques dont la présence a pour ultime justification
le fait à la fois simple et redoutable de nous inciter à une réflexion sur la double valence du feu alchimique.
Une manière de nous faire assister à la victoire permanente de la vie sur la mort et de la lumière sur les cendres de l'ombre.
Le champ électrique a livré son secret.
Pierre RESTANY, Paris le 13 octobre 1994
auf Deutsch
Das electische Nich-Sein
Sein abenteuerlicher Weg durch Simulationen führt Costis nun in den Bereich der Luftelektrizität; mit allen folgerichtigen Bezugssystemen, Anspielungen und poetischen Verbindungen, die ein solches Vorgehen, ja Vordringen, impliziert. Sich der Domäne von Blitz und Donner zu nähern, stellt ohne Zweifel ein gewagtes Unternehmen dar. Costis will prometheisch sein, er bringt das Feuer in seine Gewalt und gestaltet es nach Belieben. Das Resultat ist faszinierend. Der Blitz definiert sich als elektrische Entladung in der Atmosphäre. Er wird dank der ihn charakterisierenden Helle wahrgenommen. Er kann gewunden und verzweigt sein, oder ein System von Halonen bilden, wie beim Wetterleuchten. Costis Version des Blitzes ist ein in jedem Sinn synthetischer Blitz. Er ist mental, insofern, als dass er Teil der Wahrscheinlichkeit eines sorgfältig ausgearbeiteten elektronischen Programmes ist und sein aleatorisches Erscheinen der gleichen wahrnehmnungsbedingten Wahrscheinlichkeit unterliegt, mit der wir imstande sind ihn als solchen, in Form von helleuchtenden Entladungen auf einer gitterartigen Kupferplatte, zu erkennen. Die Wahrscheinlichkeit des Bildes wird von uns als Ausdruck des Nicht-Seins in Bezug zum Sein verstanden. Das Nicht-Sein oder Nicht-Ich entsprechend der hegelianischen Definition des Begriffs, das heisst, jener intermediäre Zustand zwischen Sein und Nichts, der es erlaubt, die Hypertrophie des Ichs zu entlasten und der eine grosse zufallsbedingte Offenheit schafft, Offenheit für Poesie und auch für eine rationale Aussage innerhalb der Phantasie. Die Phantasie bei Costis fasst sich stets unter der Formel 3 = 1 zusammen. Heute handelt es sich nicht mehr um Simulationen von Gesichtern, die in Frage gestellt werden, sondern eben um elektrische Wechselwirkungen. Costis Arbeit mit dem Titel 3 = 1 vergegenwärtigt lineare Elemente, die durch ihre Stösse und ihre Message eine visuelle, strahlende Dreiheit bilden. Die Phantasie, das ist auch das Spiel mit Explosionen, mit dem Donner, das Spiel mit allen spektakulären Elementen des Feuers im Äther. Meiner Meinung nach stellt Costis dabei seine ungeheuere Bescheidenheit im Umgang mit dem Problem, dem er sich gegenüberstellt, unter Beweis. Und gewissermassen lässt sich diese Bescheidenheit mit der Praktik einer Art Exorzismus identifizieren. Umsonst löst niemand den Zorn des Himmels aus und spielt mit dem Blitz. Ich denke nicht, dass Costis, dem es mittels der Elektrotechnik gelungen ist den Blitz zu zähmen, aus seinem Schaffen irgendeinen zweifelhaften Ruhm ziehen will. Noch nie hatte ich angesichts einer so fundamentalen Aussage so stark das Empfinden von unsagbarem Respekt vor der Energie, die da gelenkt wird. Costis weiss sehr wohl, dass er sich diese Energie, die des Himmels und des Kosmos, anneignen kann, um sie zu assimilieren und in eine ganz persönliche poetische Aussage zu integrieren. Doch er weiss ebenso, dass er sie nicht besitzen kann, dass er nur der inspirierte und dankbare «Bewohner» dieser kosmischen, unsichtbaren, doch um uns allgegenwärtigen Energie ist. Völlig autonom wirkt die Tatsache unseres Bewusstsein, dass Energie die Grundlage jeden Ausdrucks ist und vor allem die Grundlage aller Definitionskriterien von Sensibilität. Diese, unsere Sensibilität und Äusserung unserer Identität ist nur ein verschwindend kleiner Teil der kosmischen Energie. Um es nochmals deutlich zu machen, wir verfügen nur leihweise über sie, können sie unmöglich besitzen. Wir sind verantwortlich für den Gebrauch, den wir von ihr machen, und gerade die Gewissheit ob dieser Verantwortlichkeit will Costis mit dem Ausdruck seiner elektrischen Sprache stetig hervorheben. Ich sehe in dieser Haltung eine grosse Liebe zur Menschheit und grosse Hoffnung in die erlösende und heilbringende Dimension der Alchimie unserer Welt. Die alchimistische Tradition besagt, dass der Blitz am Ende der glühenden Bahn das entscheidende Element der Apokatastase und des Steins der Waisen sei, Vorbote der Katalyse des Feuers, das Blei in Gold verwandelt und das letzte Heil der Welt bedeutet. Wir sind gewiss zu rational, um in Costis elektrotechnischer Sprache nur die Suche nach einem poetischen und zweifellos illusorischen Gral zu sehen. Aber diese Art Illusion benötigen wir um so dringender, denn sie ist hilfreich im Leben, ohne uns jedoch missbräuchlich glauben zu lassen, wir seien besser als wir es tatsächlich sind. Costis gesamte Arbeit, seine Ausstellung stellt sich als grosse Metapher von der Energie dar. Eine Metapher von der Energie mit so vielen symbolischen Anhaltspunkten, dass sie in den ethischen Bereich vorstösst. Eine ethische Metapher ist eine Parabel. Costis Erfindungsgabe ist doppelt parabolisch; im physikalischen Sinn des Begriffs bedeutet sie: Die Helle des Blitzes an sich. Und im moralischen Sinn ähnelt jede seiner Arbeiten einer Fabel; und wie alle fabelhaften Parabeln führt sie zu einer Ethik des Seins. Diese Reflexion über das Sein wird uns nicht im Namen eines Manichäsimus von gut und böse aufgezwungen, ganz im Gegenteil, unsere absolute Willensfreiheit bleibt erhalten. Und dies ist so wahr und deutlich, dass uns die Ermahnung zu einer essentiellen Bewusstheit auf der zweiten Ebene erscheint, nämlich durch die Fotografien von Costis aufblitzenden Skulpturen: Diese Skulpturen, Konkavspiegel auf hohen Ständern befestigt, provozieren die Emission der elektrischen Entladung, und was wir mit dem blossen Auge sehen, ist der lineare, sich windende Blitz mit Donnerschlag, mehr nicht. Die Fotografie des Blitzgeschehens rekonstruiert die dialektische Komponente dieses essentiellen Phänomens: Die Spiegelung der elektrischen Helligkeit, eine tiefblaue Spiegelung, die die homothetische Projektion der flüchtigen Spur des entfesselten Blitzes bedeutet. Hier begegnen wir dem Dualismus wieder, den der griechische Künstler mit Vorliebe in seine Dialektik einbringt, und zugleich das Bekenntnis einer Wahrheit, deren Zusammnhang eher in der Existenz als in der Essenz zu suchen ist. Das Ich begreift sich nur auf Grund des Nicht-Ich.
Pierre Restany, 1992.
DAS ELEKTRISCHE FELD UND SEIN GEHEIMNIS
Costis setzt seine Reise durch den Äther mit der Metapher des Blitzes fort: Ihr Feld ist heute womöglich klarer abgesteckt. Es handelt sich um das elektrische Feld, genauer gesagt um einen von der Bewußtwerdung und dem mit ihr einhergenden Überraschungseffekt begrenzten Raum.
Der Blitz kennzeichnet im Innern einer wachsenden akustischen Intensität, dem Donner, die kulminierende Phase und den wesentlichen Moment dieser Bewusstwerdung des Seins. Der Blitz kann jeden Augenblick auftreten, sobald er vom charakteristisch rollenden Geräusch des Donners angekündigt wurde : Sein Erscheinen stellt sich als Schlusspunkt der Erwartung dar, die aus ihm resultiert. Er ist das Anzeichen und zugleich die Beruhigung der exitentiellen Angst in den Objekten, die Costis heute zeigt und die ich ohne zu zögern philosophische oder eher existentielle Objekte nennen würde. Der Blitz ist deutlich als ontologisches Phänomen bestimmbar. Das Nicht-Ich lässt Spuren im Ich; darin ruht alles Talent des Künstlers: Seine Findigkeit, diesen äußersten Augenblick festzuhalten, wenn alles sich löst, der Blitz entsteht und in seiner Helle frei wird.
Eclat-Eclair (in Deutsch: Blitz-Glanz), so lautet der Titel von Costis letztem Gedicht, das mit extremer Schärfe jenen Begriff der Verfügbarkeit des Menschen veranschaulicht, sich mit dem spannungsreichsten Moment des Sichbewusstwerdens zu identifizieren. Hier handelt es sich tatsächlich um eine existentielle « Übung », im geistigsten und geistlichsten Sinne der Sprache.
Das Phänomen in seiner menschlichen Dimension, so wie Costis ihm diese verleiht, ist tief in der weltlichen Moral verankert: Der Mensch und seine Beziehung zum elektrischen Feld, das heißt zur elektrischen Beschaffenheit des Universums. Was uns Costis mittels seiner verschiedenen Arbeiten beweisen will, sind die sowohl indeterminierten als auch unendlichen Möglichkeiten, die das Wesen des Himmels und der Erde auf uns zurückstrahlt: Die Offenbarung unseres Selbst.
Costis Installationen beruhen auf diesem Moment der Wahrheit, organischer noch als die Natur ihn schaffen kann, alle und jeden betreffend, im Zeitraum eines Blickes zum Himmel. Denn die in seine Werke integrierten elektronischen Apparate erzeugen nicht nur den Blitz, sondern bergen auch seine impliziten Korollarien, die Brücke zum Himmel und unserem Sehen; zu einem grenzenlosen Himmel, der sich im Lichtbogen zwischen zwei Elektroden, einer Kathode und einer Anode, konzentriert.
Costis Vorgehen hat den Anspruch global zu sein, sich gleichermaßen mit der Fülle seiner konzeptuellen Phantasie zu decken. Der Blitz, seine Erscheinung am Himmel, ist selbstverständlich eine poetische Metapher und diese kann mit vielen Mitteln umgesetzt werden, sei es in einem Labyrinth, mit Marmorstaub, Erde, Bronze- und Eisensplittern oder Lava: Der Künstler dekliniert sein Wirkungsfeld. Ins Gewicht fällt nur die schlichte Dialektik eines Naturereignisses; die Bahn des Blitzes zwischen leitenden Materialien und ihrem Gegenpol, der sich dem elektrischen Fluss widersetzt. So ist Costis Blitz untrennbar vom Himmelsausschnitt, in dem er erscheint, sich fortsetzt und zurückgeworfen wird. Doch genau dieser Himmelsausschnitt ist die Fortsetzung der Metapher vom elektrischen Feuer: Nicht fassbar, unsichtbar, steht sie zwischen dem Blitz selbst und seinem materiellen Auftreten, das die Form von Bronzestaub annehmen kann, zur bildnerischen Fläche oder dem Raum zwischen zwei empfindlichen Punkten wird. Dieses Stückchen Himmel transzendiert sozusagen die Metapher, deren absolutes Teil es ist und stellt sich als ein vom Blitz untrennbarer Bereich immaterieller Sensibilität dar.
Der Blitz bei Costis schafft seine spirituelle Umgebung. Es handelt sich um eine Doppelgleichung; der Blitz schafft auch Leere, die Costis dem Betrachter im elektromagnetischen Feld suggeriert. Wie man sieht, eine sinnreiche Erfindung. Costis wirkt als Magier, er ruft nicht nur den Blitz herbei, sondern verleiht dem elektrischen Feld auch alle Konnotationen einer ausgefüllten Leere, in der sich Energie frei entfalten kann. Diese vitale Energie ist das Zeichen schlechthin von Sensibilität. Und diese Sensibilität wiederum, die unlösbar mit dem Blitz verbunden ist, stellt ihr natürliches Entwicklungs- und Kommunikationsfeld dar. Der Blitz, zugleich sichtbar und fühlbar, erscheint als ein kompaktes und totales Phänomen.
Das elektrische Feuer, grell und gewaltig, wird sobald es aufleuchtet unmittelbar zum Symbol. Costis demonstriert uns die Symbolik des Feuers in ihrem reinsten Zustand. Dabei schließt er sich der Message des großen Alchimisten Yves Klein an. Costis weiss vom Feuer, das mitten in der Leere brennt. Er hat ohne Zögern die glühende Bahn eingeschlagen, um nach diesem Feuer zu suchen, denn seine enorme, introspektive Intuitionskraft lohnt den schwierigen Weg. Inmitten der immensen Leere des Himmels ist Feuer, das hell leuchtet und Feuer, das brennt. Auf die Dialektik des Verbrennens und des Lichts hat Costis die poetische und menschliche Message seiner Metapher aufgebaut. Nicht der brennende Blitz appeliert uns an ein besseres Leben: Nur sein helles Leuchten, der Glanz des Blitzes.
Costis Objekte bilden also zweifellos eine Austellung philophischer Natur; ihre Präsenz bietet als äußerste Rechtfertigung die einfache aber furchtbare Tatsache, uns zur Reflexion über die doppelte Wertigkeit des alchmistischen Feuers anzuregen. Eine Art, uns den beständigen Sieg des Lebens über den Tod und des Lichts über die Asche des Dunkel erkennen zu lassen. Das elektrische Feld hat sein Geheimnis preisgegben.
Pierre RESTANY, Paris, den 13. Oktober 1994.
| entretien de Pierre Restany par la critique d' art Anna Xatziyiannaki.pdf |
Jacques Donguy, C o s t i s , Pierre Restany.
Jaques Donguy
| entretien_jacques_donguy_-_costis__1994.rtf |
www.costis.org/x/donguy/poesie-visuelle-fr.htm
Emmanouil Mavrommatis / Εμμανουήλ Μαυρομμάτης
Η εργασία του Κ ω σ τ ή παρουσιάζεται στις διαφορετικές περιόδους της ως μια ανάπτυξη σε συνεχή εξέλιξη: είναι η αντίληψη εκείνη κατά την οποία το έργο συμπληρώνεται από την προοπτική του και από τις αναμονές των επόμενων να έρθουν προοπτικών, των προηγούμενων προοπτικών. Ένα πολύπλοκο σύνολο από απρόβλεπτες και από στιγμιαίες οπτικές διασυνδέσεις αποκαλύπτεται στα μάτια μας: μια σκοτεινή επιφάνεια διατρέχεται από μετακινούμενες λάμψεις που τρέχουν προς την οποιαδήποτε κατεύθυνση σε μη-προβλεπόμενο τόπο και χρόνο. Οι μετακινήσεις και ο απρόβλεπτος χρόνος τους και τόπος τους, είναι το έργο. Και όταν οι λάμψεις δεν ενεργοποιούνται, το έργο είναι όμως εκεί, ως η εν δυνάμει εμπράγματη εγκατάσταση των συνθηκών των απρόβλεπτων, προσεχών του μετακινούμενων οπτικών υλοποιήσεων. Οι έρευνες αυτές θα μπορούσαν να αντιμετωπιστούν ως προς δύο κύριες προσεγγίσεις. Η μία είναι η θεματική τους πλευρά ως προς την έννοια που έχουν να αποκαλύπτουν την πηγή μιας καταστροφής μετά την ολοκλήρωση μιας σχέσης και είναι οι σπινθήρες (οι κεραυνοί) από την πρόκληση της ενεργειακής διασύνδεσης των δύο αντίθετων ηλεκτρικών πόλων. Οι σπινθήρες αυτοκαταστρέφονται, ολοκληρώνονται αλλά δεν τελειώνουν και τους ακολουθούν οι άλλοι σπινθήρες, κατά την αναμονή κάθε φορά των επόμενων. Αυτή η έννοια έχει τις ιστορικές της παραπομπές στην αυγή του εικοστού αιώνα όταν ο ηλεκτρισμός ήταν το κίνητρο παραστατικών αναφορών στην ενέργεια του αόρατου. Η άλλη έννοια είναι σχετική με την οργανωτική πλευρά μιας σχέσης που αποκαλύπτεται να είναι αυτοπροσδιοριζόμενη. Ο Κ ω σ τ ή ς εργάζεται ως προς την ολοκλήρωση ενός όλου το οποίο γεμίζει συνεχώς από τα κενά του στο εσωτερικό του -τις διακοπές του- και κατά το οποίο τα κενά είναι και οι καταστροφές του, την κάθε φορά που οι σπινθήρες της υλοποίησης επανέρχονται σύμφωνα με την αρχή της επαναληπτικότητας για να γεμίσουν τα προηγούμενα κενά και για να προκαλέσουν τα νέα, τα δικά τους και τα επόμενα πάντοτε κενά. Αυτή η επαναληπτικότητα έχει θεωρητική διάσταση, είναι το τέλος της σύνθεσης με την ιστορική της έννοια του εγκλωβισμού και της επικέντρωσης (της εσωστρέφειας) στο εσωτερικό της ως τελειώματος και είναι η αρχή της παράθεσης, ως της κατεξοχήν μεθοδολογίας του μοντερνισμού του εικοστού αιώνα. Στην εργασία του Κ ω σ τ ή τα κενά είναι ισότιμα με τα γεμάτα επειδή τα αναγγέλλουν ως η αναμονή τους για να πιστοποιηθούν και ως επίσης η μόνη δυνατότητα για να γίνει η πρόσληψη μιας σχέσης, διαδοχή, μιας προηγούμενης σχέσης. Αυτό το έργο μας παρουσιάζεται, στην ολότητα της διαδικασίας του, ως θεωρία των συνθηκών της συνέχειας: πώς η διαδοχή (η επαναληπτικότητα) διασώζει την ασφάλεια μέσα από την απρόβλεπτη (την ανασφαλή) καταστροφή της συνέχειας που πιστοποιούν οι διακοπές ως οι εξασφαλίσεις της συνέχειας; Πώς το απρόβλεπτο (οι μετακινούμενες λάμψεις), εξασφαλίζουν από την καταστροφή τους τη συνέχεια, ότι δηλαδή το σύστημα είναι ολικό και ότι περιλαμβάνει ήδη μέσα από το παρελθόν του, το μέλλον του; Η διαφοροποίηση βρίσκεται στο απρόβλεπτο. Σε αντίθεση προς την καλλιτεχνική αντίληψη κατά την οποία η σταθερότητα της οπτικής υλοποίησης του καλλιτέχνη, -το κύρος του- εξασφαλίζεται από την τελική της αποτύπωση σε μια οριστική καλλιτεχνική κατάληξη, στην εργασία του Κ ω σ τ ή το ολικό είναι εκείνο το οποίο ήδη έχει τελειώσει όχι πλέον ως η κατάληξη-, αλλά ως το επεκτεινόμενο προοπτικά, αναγγελλόμενο και προβλεπόμενο μέλλον του. Αυτή είναι μια ιδιόμορφη αντίληψη της καλλιτεχνικής εργασίας κατά την οποία ο καλλιτέχνης σκέπτεται τα υλικά, τις τεχνικές και τους χειρισμούς της εργασίας του ως τις λέξεις και ως τις φράσεις ενός συλλογισμού. Για την καθημερινή πρακτική ο συλλογισμός χρησιμοποιείται ως η έννοια μιας δράσης και ως η υπόδειξη της λειτουργίας της και για την αναλυτική πρακτική ως η συνδεσμολογία των φράσεων και της λέξης. Η συνδεσμολογία είναι η μέθοδος και η λειτουργία είναι η προσαρμογή στις συνθήκες. Ο Κ ω σ τ ή ς μεταφέρει την αναλυτική πρακτική στις εικόνες του, -την ποίηση της συνδεσμολογίας στη λειτουργία των εικόνων.
Εμμανουήλ Μαυρομμάτης
Ομότιμος Καθηγητής του Α. Π.Θ.
Ε. Μαυρομμάτης στην ατομική μου έκθεση στην Gallery Donguy, Παρίσι 1992.
κωστής:
η Οργάνωση της Εξαφάνισης -ή-, ένα Τέλος της Σύνθεσης
| κωστής: η Οργάνωση της Εξαφάνισης -ή-, ένα Τέλος της Σύνθεσης, από τον κ. Ε. Μαυρομμάτη.pdf |
Costis: organising disappearance - or an end to Composition.
.........................................................................
Leroy Breuning
Denys Zaharopoulos
Ν τ έ ν η ς Ζ α χ α ρ ό π ο υ λ ο ς, ΜΜΣΤ, Θεσσαλονίκη 3.3.2012.
Γιώργος Τσακίρης
Morphia Malli
| morfia_malli_.pages |
