Το Μπλε Αλφάβητο του Κωστή στην Roma Gallery, 2025.
Το βίντεο που συνόδευε την έκθεση φτιάχτηκε πάνω στην σύνθεση του Κώστα Μαντζώρου.
Παράκληση ανεβάστε τον ήχο. Μπορείτε να το επισκεφθείτε ΕΔΩ
ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ
Κ Ω Σ Τ Η Σ
ΜΠΛΕ ΑΛΦΑΒΗΤΟ
16 Οκτωβρίου - 15 Νοεμβρίου 2025
Εγκαίνια: Πέμπτη 16 Οκτωβρίου, 19.30
Παράκληση ανεβάστε τον ήχο. Μπορείτε να το επισκεφθείτε ΕΔΩ
ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ
Κ Ω Σ Τ Η Σ
ΜΠΛΕ ΑΛΦΑΒΗΤΟ
16 Οκτωβρίου - 15 Νοεμβρίου 2025
Εγκαίνια: Πέμπτη 16 Οκτωβρίου, 19.30
Η Roma Gallery παρουσιάζει την ατομική έκθεση Κ Ω Σ Τ Η Σ – ΜΠΛΕ ΑΛΦΑΒΗΤΟ. Η έκθεση, την οποία επιμελείται η ιστορικός τέχνης Άλια Τσαγκάρη, πραγματεύεται τη συγκρότηση ενός νέου οπτικού αλφαβήτου δομικών μορφών. Το αλφάβητο αυτό αρθρώνεται μέσα από μια σειρά φωτογραφικών αποτυπώσεων ηλεκτρικών εκφορτίσεων κεραυνών, τους οποίους ο καλλιτέχνης παράγει στο εργαστήριό του, αξιοποιώντας ένα τυπωμένο ηλεκτρονικό κύκλωμα δικής του επινόησης. Στο πλαίσιο αυτής της πρωτοποριακής διαδικασίας, η αμιγώς λευκή έκρηξη του κεραυνού μεταστοιχειώνεται σε βαθιές μπλε αύρες μέσω ενός κοίλου κατόπτρου Murano. Οι ηλεκτρικές εκκενώσεις αποτυπώνονται ως ριζωματικές μορφές και ηλεκτροφορητικές απολήξεις, συγκροτώντας έναν ιδιότυπο οπτικό κώδικα που υπερβαίνει τη γραμμικότητα της συμβατικής γραφής.
Η συστηματική διερεύνηση των μορφοπλαστικών ιδιοτήτων των κεραυνών αποτελεί, ήδη από το 1989, κεντρικό άξονα της καλλιτεχνικής εργασίας του Κωστή. Σ’ αυτήν, ο κεραυνός δεν αντιμετωπίζεται ως απλό φυσικό φαινόμενο προς καταγραφή, αλλά παράγεται από τον ίδιο τον καλλιτέχνη, προσλαμβάνοντας ανθρώπινη διάσταση και συνδεόμενος άμεσα με την αισθητηριακή εμπειρία απέναντι στο ηλεκτρικό πεδίο, δηλαδή στην ίδια την ηλεκτρική φύση του σύμπαντος. Πρώτο έργο αυτής της ενότητας υπήρξε ο Λαβύρινθος ή Το Κενό μνημείο (1989), μία σύνθετη εγκατάσταση με διαφανείς καθρέφτες, πέτρινες κατασκευές, πανό διαδήλωσης και ηλεκτρονικό κεραυνό, η οποία παρουσιάστηκε στο Γαλλικό Ινστιτούτο Αθηνών με αφορμή τη διακοσιοστή επέτειο της Γαλλικής Επανάστασης. Το έργο αυτό αποτέλεσε πολυεπίπεδο σχόλιο πάνω στη ζωή και τον θάνατο, την παρουσία και την απουσία, εγκαινιάζοντας παράλληλα τη μακρόχρονη ενασχόληση του Κωστή με τον κεραυνό ως πρωταρχικό μέσο καλλιτεχνικής γραφής.
Αναλογιζόμενη τις εκθεσιακές μεταμορφώσεις του κεραυνού – από τον Λαβύρινθο έως το πρόσφατο έργο – η επιμελήτρια της έκθεσης Άλια Τσαγκάρη επισημαίνει: «Το Μπλε Αλφάβητο του Κωστή απαντά στο αίτημα των θεωρητικών της πρωτοπορίας του 20ού αιώνα για μία νέα «γραφή του φωτός», ενσωματώνοντας την τυχαιότητα και την εφήμερη χρονικότητα της ηλεκτρικής εκκένωσης σε έναν εξωγλωσσικό κώδικα επικοινωνίας. Ο ριζωματικός αυτός κώδικας, μέρος ενός ευρύτερου σώματος οπτικής ποίησης, ενεργοποιεί μία ρέουσα, πολυπολική και μη-γραμμική αισθητηριακή αντίληψη, τόσο του φαινομένου του κεραυνού όσο και της ίδιας της γραφής».
Η μετατροπή της ενέργειας σε μορφή και, εν συνεχεία, σε γραφή καθίσταται εφικτή χάρη σε μια παγκόσμια πρωτοπορία: το τυπωμένο ηλεκτρονικό κύκλωμα που σχεδίασε και υλοποίησε ο Κωστής, μέσω του οποίου παράγει ο ίδιος την ηλεκτρική εκκένωση. Με τον τρόπο αυτό, ο καλλιτέχνης δημιουργεί τον κεραυνό ex nihilo, εγγράφοντας την ηλεκτρική ενέργεια στο πεδίο της τέχνης ως συμπαγές και ολοκληρωμένο φαινόμενο. Αυτή η ηλεκτρισμένη εικονοποιία ριζωματικών μορφών συνιστά δομικό στοιχείο μιας νέας, αστραποβόλας γραφής· μιας αυθεντικής «γραφής του φωτός», η οποία υπερβαίνει την παραδοσιακή εικονογραφία της αστραπής και συγκροτεί το ιδιαίτερο αλφάβητο του Κωστή.
Η εικονογραφική και τεχνολογική σημασία της συμβολής του Κωστή αναδεικνύεται από την ένταξη έργων του σε θεσμικές συλλογές στην Ελλάδα (Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης, Εθνική Πινακοθήκη - Μουσείο Αλεξάνδρου Σούτσου, Μακεδονικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης, Θεσσαλονίκη) στήν Γαλλία (Musée Electropolis, Μιλούζ) και αλλού, όπου συνυπάρχουν με έργα καλλιτεχνών όπως οι Raoul Dufy, Man Ray και Julio Le Parc.
Η διεθνής απήχηση του έργου του επιβεβαιώνεται και από τις ατομικές του εκθέσεις σε σημαντικά μουσεία και ιδρύματα όπως για παράδειγμα στο Espace Electra, Παρίσι Fr. Μακεδονικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης, Θεσσαλονίκη. Électropolis, Mulhouse, Fr. Maison de la culture de Loire - Atlantique, Nantes, Fr.και αλλού, καθώς και από τη θεωρητική αναγνώρισή του από διακεκριμένους ιστορικούς και κριτικούς της τέχνης, μεταξύ των οποίων ο Pierre Restany.
Η έκθεση Κ Ω Σ Τ Η Σ – ΜΠΛΕ ΑΛΦΑΒΗΤΟ πλαισιώνεται από βίντεο κεραυνών σε αργή κίνηση, συνοδευόμενο από πρωτότυπη ηλεκτρονική μουσική σύνθεση του Κώστα Μαντζώρου. Παράλληλα, τεκμηριώνεται με έκδοση η οποία περιλαμβάνει κείμενα του ιστορικού τέχνης Jacques Donguy, της Δρ. Νεοελληνικής Φιλολογίας Μορφίας Μάλλη, καθώς και της ιστορικού τέχνης και επιμελήτριας της έκθεσης Άλιας Τσαγκάρη.
Η έκθεση τελεί υπό την αιγίδα του Γαλλικού Ινστιτούτου Αθηνών.
PRESS RELEASE
C O S T I S BLUE ALPHABET
October 16 – November 15, 2025. Opening: Thursday, October 16, 7:30 p.m.
Roma Gallery is pleased to present the solo exhibition C O S T I S - BLUE ALPHABET. Curated by the art historian Alia Tsagkari, the exhibition engages with the constitution of a new visual alphabet of structural forms. This alphabet is articulated through a series of photographic renderings of electrical discharges of lightning, which the artist generates in his studio by means of a printed electronic circuit of his own invention — a gesture of technological innovation that marks an epistemic rupture within the visual arts.
In the framework of this pioneering process, the purely white explosion of lightning transubstantiates into deep blue auras through a concave Murano mirror. The electrical discharges are inscribed as rhizomatic forms and electrified extensions, configuring a singular semiotic system, a visual code that transcends the linearity of conventional writing. Since 1989, the systematic investigation of the morphoplastic properties of lightning has constituted a central axis of Costis’ practice. In this trajectory, lightning is not treated as a mere natural phenomenon to be recorded, but rather as one produced by the artist himself, assuming a human dimension and directly linked to the sensorial encounter with the electric field—that is, with the very electrical nature of the cosmos.
Τhe first work of this series was Labyrinth or The Empty Monument (1989), a complex installation combining transparent mirrors, stone constructions, protest banners and an electronic lightning, which was presented at the Institut Français d’Athènes on the occasion of the bicentenary of the French Revolution. This work constituted a multilayered commentary on life and death, presence and absence, while inaugurating Costis’ long-standing engagement with lightning as a primary instrument of artistic writing.
Reflecting on the exhibitory metamorphoses of lightning—from Labyrinth to the recent Blue Alphabet—the curator Alia Tsagkari observes: “Costis’ work responds to the demand formulated by the theorists of the 20th-century avant-garde for a new ‘writing of light’, by incorporating the contingency and the ephemeral temporality of electrical discharge into an extralinguistic code of communication. This rhizomatic code, part of a broader corpus of visual poetry, activates a fluid, multipolar and non-linear sensorial perception of both the lightning phenomenon and of writing itself.
The transmutation of energy into form, and subsequently into writing, is rendered possible through an act of global innovation: the printed electronic circuit conceived and realised by Costis, through which he generates electrical discharge. In this perspective, lightning becomes an ex-nihilo creation, inscribing electrical energy within the domain of art as a compact and consummate phenomenon. From this process emerges the electrified iconography of rhizomatic forms—the constitutive elements of a new, lightning-borne script; an authentic ‘writing of light’ which surpasses the traditional iconography of lightning and consolidates Costis’ singular alphabet.
The iconographic and technological significance of this contribution is highlighted by the inclusion of his works in institutional collections in Greece (National Museum of Contemporary Art, Athens. National Gallery, Athens.Macedonian Museum of Contemporary Art, Thessaloniki) in France (Musée Electropolis, Mulhouse) and elsewhere, where they coexist with works by artists such as Raoul Dufy, Man Ray, and Julio Le Parc. The international resonance of his work is further confirmed by his solo exhibitions at key museums and institutions (e.g., Espace Electra, Paris. Macedonian Museum of Contemporary Art, Thessaloniki. Musée Electropolis, Mulhouse. Maison de la culture de Loire - Atlantique, Nantes, France) as well as by his theoretical recognition by distinguished critics, including Pierre Restany.
The exhibition C O S T I S – BLUE ALPHABET is accompanied by a slow-motion video of anthropogenic lightning, featuring original electronic music by Costas Mantzoros, and a text booklet including contributions by art historian Jacques Donguy, Dr. Modern Greek Literature Morphia Malli, and art historian - curator Alia Tsagkari.
| le catalogue.pdf |
Τα κείμενα στα Ελληνικά
που συνοδεύουν την έκθεση Μπλε Αλφάβητο του Κ ω σ τ ή στην Roma Gallery:
Το Μπλε Αλφάβητο του Κωστή.
Ο Κωστής παρουσιάζει σε αυτή την έκθεση μια σειρά φωτογραφιών ηλεκτρονικών κεραυνών, υπό τη μορφή μπλε εμφανίσεων. Οι μπλε αυτές εμφανίσεις οφείλονται σε μία αύρα που συλλαμβάνεται από τη φωτογραφική μηχανή και προκαλείται από έναν κοίλο καθρέπτη απόλυτης κυρτότητας, αγορασμένο στο Μουράνο — έναν καθρέπτη σαν μάτι. Το λευκό της έκρηξης του κεραυνού μεταφράζεται, μέσα από το φίλτρο αυτού του καθρέπτη, σε μπλε. Μια βιντεοεγκατάσταση συνοδεύει την έκθεση, με φόντο μπλε αστραπές σε αργή κίνηση και ηλεκτρονική μουσική του Κώστα Μαντζώρου.
Τα έργα του Κωστή με θέμα τη βροντή και την αστραπή, δημιουργημένα μέσω ενός ηλεκτρονικού μηχανισμού, βρίσκονται εδώ και είκοσι χρόνια στις μόνιμες συλλογές της Αθήνας — στο Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης και στην Εθνική Πινακοθήκη — αλλά και στο Μουσείο Électropolis στη Μυλούζ. Εκεί εκτίθεται μαζί με πέντε ακόμη καλλιτέχνες: τον Raoul Dufy (La Fée Électricité), τον Man Ray, τον Pol Bury, τον Julio Le Parc και τον Bernard Caillaud. Ο Κωστής έχει εκθέσει, μεταξύ άλλων, στο Espace Electra στο Παρίσι και σε διάφορα μουσεία, ιδίως στη Θεσσαλονίκη, ενώ ο θεωρητικός και κριτικός τέχνης Pierre Restany έχει γράψει σημαντικά κείμενα για το έργο του. Ίσως σε αναφορά προς το μπλε του Yves Klein, το οποίο δεν αναφέρει ρητά, ενώ μιλά για το είναι και το μη είναι.
Η αναπαράσταση του φωτός στην τέχνη έχει μακραίωνη ιστορία. Σύμφωνα με την κριτικό Rosalind Krauss, η φωτογραφία είναι ένας «ναρκισσισμός του φωτός». Ανάμεσα σε άλλα σύγχρονα έργα που σχετίζονται με τον ηλεκτρισμό και το φως, μπορεί κανείς να αναφέρει το Zenitophor του Micic, περισσότερο γλυπτό παρά τεχνική διάταξη, το οποίο, «τοποθετημένο στην οροφή του ευρωπαϊκού πολιτισμού», όπως ο ίδιος το περιγράφει, δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Zenit, πρωτοποριακό έντυπο του Βελιγραδίου (1921–1926). Το έργο αυτό υποτίθεται ότι προκαλούσε, σύμφωνα με τον Micic, εκκένωση «δύναμης ενός εκατομμυρίου βολτ»· σήμερα, διαθέτουμε μόνο φωτογραφική αναπαραγωγή του.
Ένα άλλο έργο, υπαρκτό και εκτεθειμένο, είναι το Arco voltaico ή Arc voltaique (Ηλεκτρικό τόξο) του Gilberto Zorio (1969), όπου προκαλείται κατά διαστήματα ηλεκτρική εκκένωση μεταξύ δύο φορτισμένων χάλκινων ράβδων στην κορυφή μιας ανθρωπόμορφης δερμάτινης κατασκευής. Εδώ, όμως, πρόκειται για ηλεκτρικό τόξο και όχι για κεραυνό. Μπορούμε ακόμη να αναφέρουμε το Lightning Field του Walter de Maria (1977), έργο Land Art στην έρημο του Νέου Μεξικού, αποτελούμενο από 400 μεταλλικές ράβδους τοποθετημένες γεωμετρικά στο έδαφος· η εμφάνιση κεραυνών εκεί εξαρτάται από σπάνιες μετεωρολογικές συνθήκες. Αν πρόκειται για φωτογραφίες κεραυνών, εντυπωσιακές πράγματι στο Lightning Field, μπορούμε να θυμηθούμε τον Gabriel Loppé, ο οποίος το 1902 φωτογράφισε πρώτος κεραυνό πάνω από τον Πύργο του Άιφελ.
Το 1989, ο Κωστής δημιουργεί τον ίδιο τον κεραυνό, ο οποίος παρουσιάζεται αρχικά στο Γαλλικό Ινστιτούτο Αθηνών, με αφορμή τη διακοσιοστή επέτειο της Γαλλικής Επανάστασης, υπό τον τίτλο: «Ο Λαβύρινθος ή το Κενό Μνημείο», σύμβολο ζωής και θανάτου. Η μπλε αύρα του κεραυνού αποτελεί την αφετηρία ενός αλφαβήτου εφήμερων μορφών, ενός αλφαβήτου τυχαίου και κάθε φορά ανανεωμένου. Ο Lissitzky μίλησε για «ηλεκτροβιβλιοθήκη» και ο Moholy-Nagy για την έλευση μιας νέας αισθητικής που βασίζεται στη «γραφή του φωτός».
Πρόκειται εδώ για γραμμές γραφής, εκτός, και αυτό είναι ουσιώδες, από το ότι οι γραμμές αυτές είναι τυχαίες και μη γραμμικές, σε αντίθεση με το τυπογραφικό μοντέλο που επέβαλε η τεχνολογία του Γουτεμβέργιου, και συνεπώς πιο κοντά στον πραγματικό τρόπο λειτουργίας του εγκεφάλου. Πράγματι, η σκέψη προχωρεί μέσω άπειρων ή αναπροσδιοριζόμενων συνδέσεων, ακτινωτά, όπως στα «drippings» του Pollock, και, όπως στο όνειρο ή στη δημιουργική διαδικασία, κάθε φορά διαφορετικά. Με την «τεχνολογία της εκτύπωσης», για να χρησιμοποιήσουμε τον όρο του McLuhan, περιοριζόμαστε σε έναν πεπερασμένο αριθμό ξεχωριστών γραμμάτων και λέξεων, που ακολουθούν μια ευθεία γραμμή με αρχή και τέλος. Το ίδιο το μέσο αυτού του τυπογραφικού μηνύματος μας υποχρεώνει να «σκεφτόμαστε ευθύγραμμα», δηλαδή ιδεολογικά. Οι κεραυνοί του Κωστή, κι εδώ έγκειται η βαθιά του διαίσθηση, στην οποία επανέρχεται συχνά, μας προσφέρουν την εικόνα μιας γραφής που προσεγγίζει περισσότερο τον τρόπο λειτουργίας της σκέψης στην πραγματικότητά της, ανάλογης με τους δενδρίτες και τις συνάψεις του εγκεφάλου μας, που, ας το θυμηθούμε, λειτουργούν μέσω ηλεκτρισμού.
Υπ’ αυτή την έννοια, πρέπει να θυμηθούμε ότι ο στοχασμός γύρω από τη γλώσσα υπήρξε διαρκές ζητούμενο στο έργο του Κωστή. Ο Κωστής υπήρξε μέλος της ομάδας Οπτικής Ποίησης στην Ελλάδα — ενός διεθνούς κινήματος που ερευνούσε τη σχέση γραφής και εικόνας. Υπήρξε επίσης εκδότης των περιοδικών Λωτός και Πράξη και, πρόσφατα, συγγραφέας του ποιητικού κειμένου Éclat-Éclair (Λάμψη–Αστραπή), που κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Presses du réel ως το πέμπτο τεύχος του περιοδικού Celebrity Café.
Όσον αφορά τη σχέση τέχνης και φύσης, αξίζει να θυμηθούμε ότι κάθε δευτερόλεπτο σημειώνονται 80 έως 100 κεραυνοί σε όλο τον πλανήτη. Ο Franck Popper μιλά για «οικο-τέχνη». Πράγματι, ο αέρας και η υγρασία επηρεάζουν τη διαμόρφωση των ηλεκτρικών γραμμών, γραμμών που, στην πραγματικότητα, αποτελούνται από σημεία. Πρόκειται επίσης για τέχνη και νέες τεχνολογίες, καθώς ο Κωστής δημιουργεί κυκλώματα κεραυνών χρησιμοποιώντας ηλεκτρονικά εξαρτήματα. Ανήκει στη νεότερη γενιά Ελλήνων καλλιτεχνών σε σχέση με τον Τάκη, που απεβίωσε το 2019 και συνδέθηκε με την κινητική τέχνη, εστιάζοντας στα φαινόμενα του μαγνητισμού και όχι στους κεραυνούς.
Ίσως πρόκειται για μια επιστροφή στις απαρχές της σκέψης. « Όλα τα πράγματα κυβερνά η αστραπή », μας λέει ο Ηράκλειτος, σε μια εποχή όπου οι άνθρωποι σκεπτόντουσαν μέσα από τον μύθο και όχι ακόμη μέσα από την έννοια ή την τεχνολογία.
Jacques Donguy
Ιστορικός τέχνης, ειδικός στην Πειραματική Ποιήση και πρωτοπόρος της Ψηφιακής Ποίησης.
Τελευταίο βιβλίο: Δοκίμιο για την Ψηφιακή Ποίηση, Presses du réel.
___________________________
Το μπλε αλφάβητο: ηλεκτρική ενέργεια και asemic οπτική ποίηση
Ο Κωστής, στην έκθεσή του στη Gallery Roma, συνεχίζει το ταξίδι του με τον κεραυνό-αρχετυπικό σύμβολο, αποθησαυρισμένο στη συλλογική μνήμη ως σύζευξη ουρανού και γης, ταυτόχρονα σαγηνευτικό και τρομακτικό, πηγή δημιουργίας ηλεκτρισμού, ενέργειας και ζωής.
Ο ηλεκτρισμός, ταυτόσημος με την τεχνολογική εξέλιξη και τη νεωτερικότητα, αποτέλεσε πηγή έμπνευσης για τους καλλιτέχνες των αρχών του εικοστού αιώνα, που τον απεικόνισαν ποικιλοτρόπως στα έργα τους, όπως για παράδειγμα ο φουτουριστής Giacomo Balla, ο υπερρεαλιστής Oscar Dominguez και ο ρεαλιστής Raoul Dufy. Αργότερα ο ηλεκτρισμός θα πάψει να αποτελεί αντικείμενο εικονογράφησης και θα αξιοποιηθεί στην πηγή του, ως ενέργεια, κίνηση και φως.
Με τον τρόπο αυτό προσεγγίζει τον ηλεκτρισμό και ο Costis, ο οποίος τη φλόγα, την ηλεκτρική εκκένωση στην ατμόσφαιρα, κατορθώνει σαν άλλος Προμηθέας να την μεταφέρει στη Γη, αλλά και να την παραγάγει ο ίδιος με τη βοήθεια των νέων τεχνολογιών και με συναρμολογημένα ηλεκτρικά κυκλώματα, τα οποία αξιοποιούν νανοστοιχεία από υπολογιστές. Η φύση μεταφερμένη στα μέτρα του ανθρώπου, σε ένα ηλεκτρικό περιβάλλον, με τον κεραυνό να προσομοιάζει στις φυσικές του ιδιότητες μέσα στον αέρα που αναπνέουμε συνοδευόμενος από τον ήχο της βροντής, από το φως και την εμφάνιση - εξαφάνιση της αστραπής. Τούτη τη φορά, όμως, οι λάμψεις φαντάζουν διαφορετικές, πιο μεγάλες σε μήκος και πλάτος ενώ ο κρότος της βροντής ακούγεται αλλόκοτος, απρόβλεπτος, αφού με τη διάδραση, την παρουσία και την ανάσα του θεατή (και συνεπώς την επιπλέον δημιουργούμενη υγρασία) στο περιβάλλον των έργων (που δεν είναι ready mades, assemblages από found objects), επηρεάζεται η μορφή και το σχήμα του κεραυνού, σαν σε καταιγίδα.
Ήδη από την εποχή του Ηράκλειτου, που αποφαινόταν ότι ο κεραυνός, το αΐδιον πυρ, κυβερνά τα πάντα, διαθέτει φρόνηση και είναι η αιτία διακυβέρνησης του Σύμπαντος κόσμου, είχε επισημανθεί μέσα από τον μύθο (ή εν σπέρματι μέσα από την επιστήμη) η σύνδεση του Ανθρώπου με τη Φύση.
Ο θεατής της έκθεσης βλέπει καθαρά μπροστά στα μάτια του να εκτυλίσσεται σε ανθρώπινη κλίμακα η διαδικασία της φυσικής αρμονίας και της τάξης του ενεργειακού συστήματος της υφηλίου, μέρος του οποίου, σαν σε καθρέφτη, αποτελεί κι ο ίδιος, αφού ο ηλεκτρισμός συνιστά αναγκαία συνθήκη της ύπαρξής του. Οι διχαλωτές γλώσσες της αστραπής, παραπέμπουν στους δενδρίτες, στις συνάψεις των νευρώνων που μέσω ηλεκτρικών σημάτων συντονίζουν τη μυική του δραστηριότητα, ρυθμίζουν τις αυτόνομες λειτουργίες του, προσλαμβάνουν τη γνώση και συγκρατούν τις αναμνήσεις του. Η μνήμη και το αποτύπωμά της, ο εαυτός που χτίζει επιλεκτικά την ταυτότητά του πάνω σ’ αυτά που ήδη έχει ζήσει. Ο κεραυνός, η αστραπή εντός του και όχι απέναντί του ως δύναμη καταστροφής. Στα ηλεκτρικά έργα του Κωστή, στα οποία η τέχνη συναντά την τεχνολογία και τον κυβερνοχώρο και ταυτόχρονα υπερβαίνει τα όρια φύσης και επιστήμης, ο κεραυνός καθιστά τον άνθρωπο κομμάτι του Κόσμου, αποτελεί ενωτική και αγαθοποιό συμπαντική δύναμη.
Πολλές φορές έχει υμνηθεί η δημιουργία του Κωστή και μάλιστα από εξαίρετους κριτικούς (όπως οι Pierre Restany και Jacques Donguy) και έχει φιλοξενηθεί ο κεραυνός του σε αίθουσες τέχνης και μουσεία. Θα ξεχωρίζαμε τα έργα με τον κεραυνό στις συλλογές του ΕΜΣΤ και της Εθνικής Πινακοθήκης και, κυρίως, εκείνα που συστεγάζονται με «ηλεκτρικά» έργα των Raoul Dufy, Man Ray, Pol Bury, Julio Le Parc, Bernard Caillaud στο Musée Electropolis στη Mulhouse της Γαλλίας. Αυτή τη φορά, όμως, ο Κωστής κατορθώνει την αόρατη και πανταχού παρούσα συμπαντική ενέργεια του κεραυνού να την ενσωματώσει στον ποιητικό του λόγο και να την μετατρέψει σε αισθητική μιας asemic οπτικής ποίησης ‒ διερευνητικής του φυσικού φαινομένου, της ηλεκτρικής και «γραμμικής» δομής του. Με την έννοια αυτή η ποίησή του θα μπορούσε να χαρακτηριστεί και «eco-asemics» αλλά όχι «found asemics» (όπως για παράδειγμα οι οκτώ ασπρόμαυρες φωτογραφίες του Nico Vassilakis με γραμμικές πτήσεις μεταναστατευτικών πουλιών στο Asemic Migration, 2022), καθώς αυτή δεν αποτελεί καταρχήν προϊόν θέασης αλλά ενεργητικής παραγωγής του φαινομένου.
Μέσα στις δεκαπέντε εμπρόθετες και συνάμα τυχαίες καταγραφές του ηλεκτροφόρου κεραυνού κι ένα βίντεο με τον κεραυνό σε αργή κίνηση, επενδεδυμένο με την ηλεκτρονική μουσική του Κώστα Μαντζώρου, ο Κωστής με τη βοήθεια του έργου του Vision (όραση-όραμα) το οποίο φέρει κοίλο καθρέφτη απόλυτης κυρτότητας αγορασμένον από το Murano, πετυχαίνει χρησιμοποιώντας τον ως φίλτρο να αποτυπώσει την ομορφιά της μπλε αύρας του κεραυνού. Συνθέτει έτσι ένα μπλε αλφάβητο, του οποίου υλικό είναι η ισχύς των αρχέγονων κεραυνικών σχημάτων, των διαδοχικών εικόνων του με τις καμπύλες, τις γωνίες, τις ηλεκτρικές «γραμμές» του. Είναι η οπτική «μετάφραση» της μπλε ελικοειδούς γραμμικότητας, της πολυγραμμικής εικόνας του κεραυνού εκτός και εντός του σώματός μας σε έντυπη και ηλεκτρονική μορφή.
Οι μπλε οπτικές απεικονίσεις του κεραυνού (σε συστοιχία με τις ηλεκτρικές «γραμμικές» του εκφορτίσεις και όχι τις τυπογραφικές του Γουτεμβέργιου), τα τυχαία οιονεί «γράμματα» που έχουν συλληφθεί από τον φωτογραφικό φακό σχηματίζοντας ένα «μοτίβο» γραφής αποτελούν τον asemic οπτικό άξονα του έργου του Κωστή, γράμματα εν τω γεννάσθαι και εν τω γίγνεσθαι, ριζωμένα, όπως εμπνευσμένα υποστήριξε ο Restany, στο μεσοδιάστημα «μη-είναι» και «είναι». Η παραγωγή και αποτύπωση της εξέλιξής τους, της φευγαλέας παρουσίας τους σηματοδοτεί την αέναη διαδικασία γένεσης και μεταβολής τους, που ποτέ όμως δεν οδηγεί στην ολοκλήρωσή τους ως μονάδων νοήματος με συγκεκριμένο σημασιολογικό περιεχόμενο. Οι μπλε «διατάξεις» του κεραυνού δεν λειτουργούν ως δομικά υλικά μιας ευρύτερης κατασκευής. Αποτελούν αυθύπαρκτες δομές, καταγραφές της διαδικασίας παραγωγής και σχηματισμού του γράμματος. Η ποιητική του Κωστή επικεντρώνεται στην προ-σημειακή κατάσταση του γλωσσικού είναι, εστιάζει στην κινητήρια δύναμη για τη δημιουργία του νοήματος, σε μια αέναη διαδικασία “διαφωράς” (différance), η οποία οδηγεί στη διαρκή αναβολή σχηματισμού ενός τελικού και οριστικού γράμματος. Όπως το «φως» και η αστραπή έχουν νόημα επειδή υπάρχει το «σκοτάδι», όπως το νόημα σχηματίζεται μέσω των σχέσεων και των αντιθέσεων μεταξύ των σημείων, έτσι και οι μπλε «σκιές» του κεραυνού διαρκώς ρευστές και μεταβατικές διαφέρουν συνεχώς από τις προηγούμενες και τις επόμενές τους και αναβάλλουν τη μορφοποίησή τους σε σημεία. Τα μη αναγνώσιμα μπλε σημαίνοντα του κεραυνού αποτελούν κίνηση και μελέτη στο επίπεδο του DNA του γράμματος, σε έναν χώρο που παραμένει asemic, τυχαίος, «παιγνιώδης» και χωρίς όρια.
Το μπλε αλφάβητο παράγει και μεταδίδει στον θεατή τα οπτικά, κινητικά και ακουστικά δεδομένα του. Σε έναν υπερνοηματοδοτημένο κόσμο αποτελεί ένα οπτικο-ακουστικό-κινητικό ποιείν εφήμερων ριζιτών και δενδριτών. Ο θεατής καλείται αυτή τη «γλώσσα» που βρίσκεται εντός του και ταυτόχρονα έξω στον κόσμο στον οποίο ζει, να την δει και να την ερμηνεύσει: να διαβάσει το οράν. Να βρει νέους τρόπους επεξεργασίας των εισερχόμενων οπτικών πληροφοριών, να αναγνώσει asemic σχηματισμούς τόσο παλιούς όσο η ίδια η όραση. Δύο είναι οι κατευθύνσεις που μας υποβάλλει η μπλε ηλεκτρική αλφαβήτα: εκείνη των πολλαπλών ερμηνειών και εκείνη του «κενού» νοήματος («κενού» με την έννοια της αδυναμίας του σημαίνοντος να αντιστοιχιστεί με το σημαινόμενό του και όχι με την έννοια ότι το μπλε σημαίνον δεν έχει νόημα ως δράση ή χειρονομία). Ο αναγνώστης/θεατής από τη θέση του συμπαραγωγού του νοήματος στην ανοιχτή αυτή ποιητική φόρμα, δεν έχει παρά να επιλέξει και να διαμορφώσει την υποκειμενική του ερμηνεία. Η ανοικτότητα μάλιστα της asemic φόρμας, επιτρέπει στους αναγνώστες/θεατές να αναγνώσουν το έργο με παρόμοιους τρόπους ανεξαρτήτως της φυσικής τους γλώσσας.
Από τη δεκαετία του ՚90 που οι οπτικοί ποιητές Tim Gaze και Jim Leftwich υιοθέτησαν για πρώτη φορά τον καταχρηστικό όρο «asemic» ( καταχρηστικό με την έννοια ότι δεν υπάρχει «βαθμός μηδέν του νοήματος») για να ονομάσουν τα ημι-καλλιγραφικά έργα τους μέχρι σήμερα, τις πρώτες δεκαετίες του 21ου αιώνα, η asemic οπτική ποίηση έχει ανθίσει και έχει εξελιχθεί σε ένα πολυτροπικό διεθνές κίνημα. Αν και η παράδοσή της πηγαίνει τόσο πίσω, όσο στα χαράγματα και τα πρώτα σκαλίσματα στις σπηλιές, στα δυσανάγνωστα ή ακατανόητα γραφήματα, στα μη αναγνώσιμα σημάδια, η σύγχρονη εκδήλωσή της αντλεί από ποικίλα αλφάβητα και αγκαλιάζει τη digital αισθητική. Ίσως οι multimedia τεχνολογικές κοινωνίες τού σήμερα να περιγράφουν τα έργα της asemic οπτικής ποίησης με όρους αρχαϊκής επιστροφής στο παρελθόν της οπτικής ποίησης, όμως αποτελούν εκδήλωση της σύγχρονης επιθυμίας για αποκαθήλωση της λέξης και του τυποποιημένου γράμματος από τον θρόνο τους. Αποτελούν πτυχή της αποσταθεροποίησης και διάλυσης της λέξης, του γράμματος, του θεσμοποιημένου ίχνους της γραφής και συνάμα οπτική διερεύνηση του πιο λιτού και μινιμαλιστικού υλικού του αλφάβητου.
Η «μπλε ποιητική» του Κωστή, με τη συνδρομή των νέων τεχνολογιών και του κυβερνοχώρου, κατορθώνει αρχικά να συναρθρώσει το οντολογικό γεγονός του κεραυνού με τη συνείδηση του “είναι” του θεατή. Τα ρέοντα και φευγαλέα «γράμματα» του κεραυνού, η κίνησή τους μεταξύ αγώγιμων και μη αγώγιμων στοιχείων, είναι εκείνη που παρέχει το έναυσμα για αυτοστοχασμό και αυτοσυνειδησία. Θεωρούμενα ωστόσο στο πλαίσιο της asemic οπτικής ποίησης, τα μπλε ελικωτά, «ημιτονοειδή», ασύμμετρα γράμματα, με το μήκος, το πλάτος, τον ήχο, την κατεύθυνση, το χρώμα τους, υποδεικνύουν μιαν άλλη γλώσσα, αποτελούν προετοιμασία για ένα μελλοντικό γλωσσικό γεγονός, για μιαν άλλη, ανατρεπτική αλφαβήτα με «γράμματα» ελευθερωμένα από την τυπογραφική ασφυξία αιώνων.
Μορφία Μάλλη
Διδάκτωρ Νεοελληνικής Φιλολογίας
————————————————-
Ριζωματικές Εκφορτίσεις: Τέχνη, Τεχνολογία και η Αποδόμηση της Γραμμικότητας
Το Μπλε Αλφάβητο του Κωστή συνιστά μία κριτική διερεύνηση της σχέσης τέχνης, γλώσσας και τεχνολογίας.
Ως σύστημα ριζωματικών δομών και ηλεκτροφόρων απολήξεων, το ιδιότυπο αυτό αλφάβητο λειτουργεί ως αποδόμηση του γλωσσικού κώδικα. Αναδύεται από τη φωτογραφική καταγραφή των ανθρωπογενών ηλεκτρικών εκφορτίσεων που παράγει ο δημιουργός μέσω κοίλου κατόπτρου, μετατρέποντας το φυσικό φαινόμενο σε σημειακή αναφορά. Ειδικότερα, καθώς η αρχική λευκή λάμψη μετατρέπεται σε μπλε αύρα κατά την επαφή με την ανακλαστική επιφάνεια, το οπτικό αποτέλεσμα χαρακτηρίζεται από τη μη-γραμμικότητα, την τυχαιότητα και την εφήμερη χρονικότητα, κατευθύνοντας την καλλιτεχνική μέθοδο σε εξωγλωσσικά πλαίσια επικοινωνίας, τα οποία αποσταθεροποιούν παγιωμένες παραδοχές περί ευθύγραμμης αισθητηριακής πρόσληψης του φαινομένου.
Ι. Η Αποδόμηση του Γουτεμβέργιου Παραδείγματος
Το έργο του Κωστή υπερβαίνει το γραμμικό επικοινωνιακό μοντέλο, ιστορικά θεμελιωμένο στο τυπογραφικό παράδειγμα του Γουτεμβέργιου, αναδεικνύοντας αντ’ αυτού μια ριζωματική λογική της γραφής. Σε αυτό το πλαίσιο, το νόημα δεν νοείται ως σταθερή και ολοκληρωμένη οντότητα, αλλά συγκροτείται δυναμικά μέσα από διαδικασίες διαφορών, συνάψεων και πολλαπλοτήτων. Μία τέτοιο θεώρηση, οδηγεί στην αποδόμηση των εδραιωμένων σημειωτικών συστημάτων και των “μεγάλων αφηγήσεων”, αποκαλύπτοντας τη λειτουργία τους ως μηχανισμών που επιβάλλουν κυρίαρχες ιδεολογίες.
Το γουτεμβέργιο υπόδειγμα δεν περιορίζεται στην απλή καταγραφή λόγου· λειτουργεί ως επιτελεστικός μηχανισμός που διαμορφώνει τις συνθήκες επικοινωνίας, επιβάλλοντας μονοδιάστατη αλληλουχία γραμμάτων και λέξεων. Η «ευθεία γραμμή» δεν είναι απλώς τυπογραφική σύμβαση, αλλά γνωσιολογικό καθεστώς που θεμελιώνει τη σκέψη ως κανονιστική ιδεολογία. Η προσέγγιση του Κωστή αντιπαραβάλλεται σε αυτό το μοντέλο, αποκαλύπτοντας την ανάγνωση όχι ως ουδέτερη διαδικασία, αλλά ως μορφή συμμόρφωσης.
Αντίθετα, η οπτική του ποίηση ακολουθεί απροσδόκητη γραφή, οπτικοποιώντας τη λειτουργία του εγκεφάλου μέσω μίμησης των ηλεκτρικών συνάψεων. Οι συνδέσεις αυτές, ηλεκτροφόρες όπως ο κεραυνός, συγκροτούν μια αποκεντρωμένη, ρευστή και χαοτική πρόσληψη της πραγματικότητας, απορρίπτοντας την επιβολή άκαμπτων, ορθολογικών δομών.
ΙΙ. Κατακερματισμός, Εφημερότητα και Ροή
Ο κατακερματισμός του νοήματος, αναδεικνύει μορφές που αντιστέκονται στην κανονιστική λογική των «καθεστώτων αλήθειας», δηλαδή των θεσμών και μηχανισμών που καθορίζουν τι αναγνωρίζεται ως αληθές. Στο έργο του Κωστή, αυτή η κυριαρχία αμφισβητείται ριζικά: οι ηλεκτρικές εκκενώσεις σχηματίζουν γράμματα που εμφανίζονται και εξαφανίζονται, αρνούμενα να σταθεροποιηθούν σε οριστικό σημαινόμενο. Η πρακτική του δεν περιορίζεται σε αισθητηριακή φαντασμαγορία αλλά συνιστά χειρονομία αποδόμησης ενός καθεστώτος αλήθειας που ταυτίζει την επικοινωνία με τη γραμμική και ιδεολογικά ουδέτερη αναπαράσταση.
Έτσι, κάθε υπόνοια σταθερότητας διαλύεται ως κατασκευή, ενώ το νόημα εμφανίζεται ως διαρκώς παραγόμενο μέσα από ροές, θραύσματα και ασταθείς συνδέσεις. Η πραγματικότητα δεν παρουσιάζεται ως ενιαίο σύστημα, αλλά ως πλέγμα διαφορών και μετατοπίσεων· ένα πεδίο όπου το εφήμερο και το αβέβαιο λειτουργούν ως θεμελιώδεις όροι της καλλιτεχνικής και γνωσιολογικής εμπειρίας.
Η μετάβαση στην ηλεκτρισμένη γραφή του Κωστή φωτίζει μια ευρύτερη τεχνοϊστορική ακολουθία, η οποία εκτείνεται έως τις σύγχρονες μορφές ψηφιακής επικοινωνίας. Όπως το Μπλε Αλφάβητο διαρρηγνύει την ευθεία γραμμή και συγκροτεί ένα ριζωματικό πεδίο συνάψεων, έτσι και το υπερκείμενο (hypertext) της ψηφιακής εποχής καταργεί τη μονοδιάστατη ανάγνωση, επιτρέποντας ανοιχτές, πολλαπλές και μη-ιεραρχικές διαδρομές πρόσβασης στο νόημα. Η πρακτική του Κωστή, αν και αναλογική και υλική, προοικονομεί τον διάλογο με τα νέα μέσα, καθώς εισάγει την έννοια της ροής, της εφήμερης μορφής και της αποκεντρωμένης συνδεσιμότητας ως θεμελιώδεις όρους επικοινωνίας και αισθητικής εμπειρίας.
ΙΙΙ. Διαμεσική Κριτική Και Τεχνολογικός Διάλογος
Η σύνθεση επιστήμης, τεχνολογίας και παραδοσιακών μέσων της καλλιτεχνικής εργασίας του Κωστή -ηλεκτρονικός κεραυνός- εγγράφεται σε μια συνθήκη όπου η διεπιστημονική οπτική και η κριτική προσέγγιση των μέσων αποτελούν κεντρικούς άξονες. Το έργο του δεν λειτουργεί απλώς ως οπτικό απότοκο, αλλά ως πεδίο έρευνας που αποσταθεροποιεί τα όρια της καλλιτεχνικής γλώσσας και αποκαλύπτει τον ιδεολογικό τους χαρακτήρα.
Η διαρκής εμπλοκή του Κωστή με το κίνημα της Οπτικής Ποίησης επιβεβαιώνει το παραπάνω, καθώς φέρνει στο προσκήνιο το ευμετάβλητο όριο ανάμεσα σε γραφή και εικόνα. Υπό αυτό το πρίσμα, το Μπλε Αλφάβητο συγκροτείται ως υβριδική μορφή, αδύνατο να ταξινομηθεί είτε ως «καθαρό» κείμενο είτε ως «καθαρή» εικόνα· μια μεταιχμιακή κατασκευή που απορρίπτει την ενιαία ταυτότητα και επιτελεί την πολλαπλότητα.
Κατ’ αυτόν τον τρόπο, το Μπλε Αλφάβητο δεν αποτελεί μόνο προϊόν μιας καλλιτεχνικής έρευνας, αλλά και δείκτη μιας εποχής σε μετάβαση: από την τυπογραφία στην ηλεκτρική ενέργεια και από εκεί στις ψηφιακές μορφές υπερκειμενικότητας. Η γραφή του Κωστή δεν κατοικεί σε καμία αποκλειστική επικράτεια· αντίθετα, ανοίγει ένα χώρο ρευστού διαλόγου ανάμεσα στην τέχνη, την τεχνολογία και την ιστορία, αφήνοντας το αποτύπωμα μιας αισθητικής που παραμένει ανήσυχη, ασταθής και ριζικά σύγχρονη.
Άλια Τσαγκάρη
Ιστορικός τέχνης
Head Curator Roma Gallery
το βίντεο που συμμετέχει στην έκθεση / la video qui participe à l' exposition
youtu.be/6z8Vzk7hRPc?si=3jBeYihazRDB9h7-
